ЖУРНАЛИСТ МОЖЕТ ПРИСУТСТВОВАТЬ НА ЛЮБОМ ИЗБИРАТЕЛЬНОМ УЧАСТКЕ

В день голосования с момента открытия избирательного участка и до установления результатов на участке могут одновременно присутствовать:

• по одному представителю от каждого СМИ;
• не более трех представителей от каждого телеканала при наличии служебного удостоверения и задания редакции.

ЧТО НУЖНО ИМЕТЬ ПРИ СЕБЕ

Для подтверждения статуса представителя СМИ нужно иметь с собой редакционное удостоверение или иной документ, удостоверяющий его полномочия (например, оригинал редакционного задания на бланке редакции с печатью и подписью редактора).

ИНТЕРВЬЮ И КОММЕНТАРИИ

В соответствии с законом РК «О масс-медиа» журналист вправе обращаться в избирательную комиссию за любой информацией на этапе подготовки к проведению выборов и получать информацию о ходе избирательной кампании. Деятельность избирательных комиссий осуществляется на основе коллегиальности, гласности и открытости.

ФОТО И ВИДЕОСЪЕМКА

Разрешено снимать:

• общий процесс голосования (без нарушения тайны);
• работу комиссии;
• подсчёт голосов;
• комментарии наблюдателей и членов комиссии;
• избирателей, наблюдателей, членов комиссии.

Запрещено снимать:

• заполненный бюллетень избирателя;
• момент голосования таким образом, чтобы было видно выбор;
• персональные данные избирателей (списки, ИИН и т.д.).

ПРОВЕДЕНИЕ ОПРОСОВ

Запрещается проводить опрос общественного мнения в день выборов в помещении или пункте для голосования, а также публиковать результаты опроса. За пределами участка опросы проводят аккредитованные в ЦИК РК компании. Публикация результатов опросов возможна только с указанием сведений о юридическом лице, проводившем опрос, лицах, заказавших опрос и оплативших его, времени проведения опроса, методе сбора информации и т.п.

Данные нормы регулируют проведение опросов общественного мнения, связанных с выборами, и не относятся к индивидуальным журналистским интервью, которые являются формой получения и распространения информации.

Что может превратить интервью в экзит-пол

Пример: систематический опрос избирателей с одинаковым вопросом всем выходящим с участка: «За что вы проголосовали?» и публикация в формате предварительных результатов с формулировками: «По нашим данным, столько-то…».

ЖУРНАЛИСТА МОГУТ УДАЛИТЬ С ИЗБИРАТЕЛЬНОГО УЧАСТКА

Если он:

• вмешивается в процесс;
• нарушает тайну голосования;
• игнорирует законные требования комиссии;
• ведёт агитацию;
• нарушает общественный порядок.

Но помните, что удаление должно быть мотивированным, а не по «усмотрению».

Если от вас требуют покинуть участок — задайте три вопроса:

• На каком основании (норма закона)?
• Кто именно принимает решение (ФИО, должность)?
• Какое именно ваше действие нарушило закон?

Важно:

• попросите оформить решение письменно (или зафиксировать в протоколе комиссии), зафиксируйте нарушение (включите аудио/видеозапись);
• запишите ФИО и должность лица, принявшего решение;
• зафиксируйте время и свидетелей;
• при возможности — получите копию решения или сделайте фото записи в журнале.

КУДА ЖАЛОВАТЬСЯ?

В день голосования можно:

• обратиться в территориальную комиссию;
• подать жалобу в вышестоящую комиссию;
• зафиксировать нарушение для последующего обращения в суд;
• обратиться к дежурному прокурору (если нарушение грубое).

ПРАКТИЧЕСКИЕ СОВЕТЫ

• желательно надеть специальный жилет с надписью «пресса»;
• заранее подготовить и иметь с собой оригинал редакционного задания;
• согласовать с комиссией место съёмки (необязательно, но облегчит процесс);
• проверять каждую публикацию на наличие признаков агитации;
• фиксировать все возможные незаконные ограничения.

КУДА ОБРАЩАТЬСЯ

В случае нарушения ваших прав, а также для консультации по правовым вопросам обращайтесь в Media Qoldau — юридическую службу Правового медиа-центра для представителей СМИ.

mediastana@gmail.com
+7 701 501 29 44

ЖУРНАЛИСТ КЕЗ КЕЛГЕН САЙЛАУ УЧАСКЕСІНДЕ БОЛА АЛАДЫ

Дауысты беру күні, сайлау учаскесі ашылған сәттен бастап нәтижелер анықталғанға дейін учаскеде бір уақытта келесі тұлғалар бола алады:

• әр БАҚ-тан бір ғана өкіл;
• әр телеарнадан редакция тапсырмасы мен қызметтік куәлігі болған жағдайда үштен аспайтын өкілдер.

ӨЗІҢМЕН БІРГЕ НЕ БОЛУ КЕРЕК

Журналистің БАҚ өкілі мәртебесін растау үшін өзімен бірге редакциялық куәлік немесе оның өкілеттілігін растайтын басқа құжат болуы керек (мысалы, редактордың мөрі мен қолымен расталған редакция тапсырмасының түпнұсқасы).

СҰХБАТТАР ЖӘНЕ ПІКІРЛЕР

Қазақстан Республикасының «Масс-медиа туралы» заңы бойынша журналист сайлауды ұйымдастыру кезеңінде кез келген ақпарат алу үшін сайлау комиссиясына жүгінуге және сайлау науқанының барысы туралы ақпарат алуға құқылы. Сайлау комиссияларының қызметі коллегиалдық, ашықтық және жариялылық қағидаттарына негізделеді.

ФОТО ЖӘНЕ ВИДЕОҒА ТҮСІРУ

Түсіруге рұқсат етіледі:

• жалпы дауыс беру процесін (құпияны бұзбай);
• комиссияның жұмысын;
• дауыс санауды;
• бақылаушылар мен комиссия мүшелерінің пікірлерін;
• сайлаушыларды, бақылаушыларды, комиссия мүшелерін.

Түсіруге тыйым салынады:

• толтырылған сайлаушы бюллетенін;
• таңдау көрініп қалатындай дауыс беру сәтін түсіруге;
• сайлаушылардың жеке деректерін (тізімдер, ЖСН және т.б.).

САУАЛНАМА ЖҮРГІЗУ

Сайлау күні дауыс беру өтетін ғимаратта немесе дауыс беру пунктінде қоғамдық пікірге сауалнама жүргізуге, сондай-ақ сауалнама нәтижелерін жариялауға тыйым салынады. Учаскеден тыс жерде сауалнамаларды Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясында аккредиттелген компаниялар жүргізеді. Сауалнама нәтижелерін жариялау тек сауалнаманы жүргізген заңды тұлға, сауалнамаға тапсырыс берген және оны қаржыландырған тұлғалар, сауалнама жүргізілген уақыт, ақпарат жинау әдісі және т.б. туралы мәліметтер көрсетілген жағдайда ғана мүмкін.

Бұл нормалар сайлауға байланысты қоғамдық пікірге сауалнама жүргізуді реттейді және ақпаратты алу мен тарату нысаны болып табылатын жеке журналистік сұхбаттарға қатысты емес.

Сұхбатты экзит-полға айналдырып жіберуі мүмкін жағдай

Мысалы: учаскеден шыққан барлық сайлаушыларға бірдей «Сіз не үшін дауыс бердіңіз?» деген сұрақ қойып, жүйелі түрде сауалнама жүргізу және алдын ала нәтижелер форматында оны «Біздің деректеріміз бойынша, … осынша» деген сияқты тұжырымдармен жариялау.

ЖУРНАЛИСТІ САЙЛАУ УЧАСКЕСІНЕН ШЫҒАРЫП ЖІБЕРУІ МҮМКІН

Егер ол:

• процеске араласса;
• дауыс беру құпиясын бұзса;
• комиссияның заңды талаптарын елемесе;
• үгіт жүргізсе;
• қоғамдық тәртіпті бұзса.

Бірақ есте сақтаңыз: шығару шешімі негізделген болуы керек, «өз қалауы бойынша» емес.

Егер сізден учаскеден кетуді талап етсе — үш сұрақ қойыңыз:

• Қандай негізде (заңның қай нормасы)?
• Шешімді нақты кім қабылдайды (аты-жөні, лауазымы)?
• Сіздің қай әрекетіңіз заңды бұзды?

Маңызды:

• шешімді жазбаша түрде рәсімдеуді сұраңыз (немесе комиссия хаттамасына енгізуді талап етіңіз), бұзушылықты тіркеңіз (аудио/бейнежазбаны қосыңыз);
• шешім қабылдаған адамның аты-жөнін және лауазымын жазып алыңыз;
• уақытты және куәгерлерді тіркеңіз;
• мүмкін болса — шешімнің көшірмесін алыңыз немесе журналдағы жазбаның суретін түсіріңіз.

ҚАЙДА ШАҒЫМДАНУҒА БОЛАДЫ?

Дауыс беру күні:

• аумақтық комиссияға жүгінуге;
• жоғары тұрған комиссияға шағым беруге;
• кейін сотқа жүгіну үшін бұзушылықты тіркеуге;
• өрескел бұзушылық болған жағдайда кезекші прокурорға жүгінуге болады.

ПРАКТИКАЛЫҚ КЕҢЕСТЕР

• «баспасөз» («пресса») деген жазуы бар арнайы жилет киген жөн;
• алдын ала дайындалып, өзіңізбен бірге редакциялық тапсырманың түпнұсқасын алып жүру;
• түсірілім орнын комиссиямен келісу (міндетті емес, бірақ процесті жеңілдетеді);
• әр жарияланымды үгіт белгілерінің бар-жоғына тексеру;
• барлық ықтимал заңсыз шектеулерді тіркеу.

ҚАЙДА ЖҮГІНУГЕ БОЛАДЫ

Егер құқықтарыңыз бұзылған жағдайда, сондай-ақ құқықтық мәселелер бойынша кеңес алу үшін Құқықтық медиа орталығының БАҚ өкілдеріне арналған Media Qoldau заң қызметіне хабарласыңыз.

mediastana@gmail.com
+7 701 501 29 44