2026 жылғы шілде-қыркүйек айларындағы Қазақстандағы журналистер мен бұқаралық ақпарат құралдарының құқықтарына қатысты жағдайға шолуды назарларыңызға ұсынамыз.
2026 жылдың үшінші тоқсанында Қазақстандағы сөз бостандығы мен тәуелсіз медиаға қатысты жағдай шиеленісті күйде қалды. Құрылтай сайлауына дайындық және оны өткізу кезеңінде журналистердің қылмыстық қудалауға ұшырауы, кәсіби қызметіне шектеулер қойылуы, қоғамдық іс-шаралар мен ақпаратқа қол жеткізуіне кедергілер жасалуы, сондай-ақ тәуелсіз БАҚ-ты бұғаттау мен оларға кибершабуыл жасау жағдайлары тіркелді. Халықаралық және қазақстандық құқық қорғау ұйымдары бірқатар қылмыстық істерді, кәсіби қызметке қойылған шектеулерді және цифрлық шабуылдарды атап өтіп, тәуелсіз журналистикаға қысымның күшейгені туралы мәлімдеді.
Тоқсандағы елеулі үрдістердің бірі — журналистердің кәсіби қызметіне қойылған шектеулермен қатар құқықтық және әкімшілік қысымның күшеюі болды. Шілде-қыркүйек айларында журналистер Әсет Матаевқа, Әмір Қасеновке, Александра Алёховаға және Гүлнәр Бажкеноваға қатысты айыптау үкімдері шығарылып, олардың журналистік және қоғамдық қызметпен айналысуына тыйым салынды. Қазақстан Сыртқы істер министрлігімен медиация келісіміне қол жеткізгеніне қарамастан, «Азаттық» радиосының журналистері аккредитациясыз қалуы мүмкін. Лұқпан Ахмедьяровтың Қазақстаннан шығуына шектеу қойылды. Журналист мұны өзіне қатысты қылмыстық тергеп-тексерумен байланыстырады.
Сонымен қатар цифрлық кеңістіктегі қысым да күшейе түсті. Редакциялар мен журналистер аккаунттардың бұғатталуы, материалдардың өшірілуі, жаппай шағымдар, фишингтік хабарламалар, аккаунттардың бұзылуы және DDoS-шабуылдар туралы хабарлады. Ал қыркүйек айында тәуелсіз БАҚ-тың жалған жарияланымдары орналастырылған клон-сайттар пайда болды.
Осылайша, 2026 жылдың үшінші тоқсанында шектеулер БАҚ қызметінің құқықтық, кәсіби және цифрлық орталарын қатар қамтыды. Бұл тәуелсіз журналистикаға көрсетіліп отырған қысымның көпдеңгейлі сипатқа ие екенін көрсетеді.
1. Жалпы жағдай (жаңа заңдардың қабылдануы, жария тұлғалардың мәлімдемелері, жаңа ережелердің енгізілуі).
«Еркін емес» Қазақстан: онлайн-қысым және цензура — Freedom House ұйымы Қазақстанды «еркін емес» елдер қатарына жатқызып, жағдайды 100 балдың 37-сімен бағалады. Өткен жылмен салыстырғанда көрсеткіш 3 балға өскенімен, ел интернет еркіндігі шектелген мемлекеттер санатында қалып отыр.
Мәдениет министрлігі бірыңғай медиа-платформа құруға 350 миллион теңгеге жуық қаржы бөлді — Бұл жүйе арқылы журналистерді аккредиттеу, мемлекеттік гранттарға конкурстар өткізу және редакциялардың мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылын ұйымдастыру жоспарланып отыр. Платформаны әзірлеу журналистер қауымдастығының сынына ұшыраған «Бұқаралық ақпарат құралдары туралы» даулы заңның бір бөлігі болып табылады.
Мәдениет министрлігі сайлау қарсаңында БАҚ пен блогерлерге айыппұлдар туралы ескертті — Мәдениет және ақпарат министрлігі сайлауалды үгіт жүргізу қағидаларын және оларды бұзғаны үшін көзделген жауапкершілікті еске салды.
Қазақстандағы бот-фермалар: оларды жеңу әзірге неліктен мүмкін емес — сарапшылар қоғамдық пікірді манипуляциялау және үгіт-насихат тарату үшін жалған аккаунттар желілері пайдаланылатынын хабарлады.
12 шілдеде Цифрлық кодекс күшіне енді — Билік өкілдері оны жаңа цифрлық ортаның негізі ретінде сипаттап, адамның цифрлық құқықтары, соның ішінде дербес деректерін басқару, оларды жою және өңдеуді шектеу, сондай-ақ автоматтандырылған жүйелер мен жасанды интеллект қабылдаған шешімдерді қайта қарауды талап ету құқығы бекітілгенін атап өтті.
ЕҚЫҰ-ның ДИАҚБ ұйымы Құрылтай сайлауына дайындық туралы аралық есебін жариялады — 7 тамызда ЕҚЫҰ-ның ДИАҚБ ұйымы Қазақстанның медиа нарығына мемлекеттің ықпалы, тәуелсіз журналистерге қысым көрсету жағдайлары және өзін-өзі цензуралау құбылысының таралуы туралы хабарлады. Есепте саяси плюрализмге қойылған шектеулер де атап өтілді.
Құқық қорғау ұйымдары Құрылтай сайлауы қарсаңында тәуелсіз журналистерге қысым көрсетуді тоқтатуды талап етті — 23 тамызда тоғыз халықаралық және қазақстандық құқық қорғау ұйымы Қазақстан билігін тәуелсіз журналистерге қысым көрсетуді тоқтатуға шақырды. Мәлімдемеде Динара Егеубаева мен Лұқпан Ахмедьяровқа қатысты қылмыстық істер, Александра Алёховаға шығарылған үкім және Азамат Омаровтың қамауға алынуы туралы айтылды.
Журналистерді қорғау комитеті Гүлнар Бажкеноваға шығарылған үкімді тәуелсіз БАҚ-қа қысымның күшеюі деп атады — 19 тамызда Журналистерді қорғау комитеті журналист Гүлнар Бажкеноваға қатысты шығарылған үкімге байланысты мәлімдеме жасады. 18 тамызда Алматы соты оны сегіз жылға бас бостандығынан айырды, сондай-ақ бес жыл бойы журналистикамен, блог жүргізумен және БАҚ саласындағы бірқатар қызмет түрімен айналысуына тыйым салды.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жасанды интеллектінің дамуына байланысты жаңа қауіптер туралы мәлімдеді — 28 тамызда Қазақстан президенті жасанды интеллектінің дамуына байланысты жаңа қатерлердің пайда болғанын және халықаралық қауіпсіздіктің болашақ жүйесін қалыптастыру кезінде технологиялық өзгерістерді ескеру қажеттігін атап өтті.
Журналистерді қорғау комитеті Лұқпан Ахмедьяровтың елден шығуына қойылған тыйымды алып тастауға шақырды — 5 тамызда Журналистерді қорғау комитеті Қазақстан билігін Ахмедьяровтың шетелге шығуына қойылған тыйымды алып тастауға және оған қысым көрсетуді тоқтатуға шақырды. Бұған дейін бірнеше күн бұрын журналист отбасымен бірге Черногорияға ұшпақ болған кезде Қазақстаннан шығарылмаған.
Қазақстан Республикасы Үкіметі ғимаратында БАҚ жұмысының тәртібі өзгерді — тамыз айынан бастап журналистердің Үкімет отырысы өтетін залға кіруіне шектеу қойылып, олар үшін баспасөз орталығы ұйымдастырылды. Журналистер, фотографтар мен операторлар ғимарат ішінде еркін жүріп-тұру мүмкіндігінен айырылып, арнайы бөлмелерде жұмыс істеуге және іс-шаралар туралы ақпаратты баспасөз қызметі арқылы алуға тиіс. Құқық қорғау және медиа ұйымдары жаңа шектеулерге қатысты, өздерінің мәліметінше, қолданылатын талаптардың құқықтық айқындылығы мен болжамдылығына байланысты сұрақтар туындайтынын мәлімдеді.
Қазақстанда шетелдік БАҚ-ты аккредиттеу қағидаларын өзгерту жоспарланып отыр — Қазақстан Сыртқы істер министрлігі шетелдік БАҚ өкілдіктерін аккредиттеу қағидаларын өзгерту туралы ұсыныс жасады. Министрлік өзгерістердің ұйымдастырушылық сипатта екенін және халықаралық тәжірибені ескере отырып, рәсімдерді ретке келтіруге бағытталғанын мәлімдеді. Сондай-ақ ведомство жобаны іске асыру кезінде БАҚ-тың кәсіби дербестігі мен аккредиттеудің ашық шарттары қамтамасыз етілуге тиіс екенін хабарлады.
Құқықтық медиа-орталық тәуелсіз медиаларға жасалған бірқатар шабуыл туралы мәлімдеді — 17 қыркүйекте Құқықтық медиа-орталық журналистердің аккаунттары бұғатталып, тәуелсіз ақпараттық ресурстардың материалдары өшірілгені туралы хабарлады. Ұйым мұндай әрекеттердің ықтимал тапсырыс берушілері мен мемлекеттік органдардың реакциясына қатысты мәселелер көтерді.
Құрылтайда медиа заңнамаға түзетулер қарастырылып жатыр — ұсынылған түзетулердің бірі 16 жасқа толмаған пайдаланушыларға онлайн-платформаларда тіркелуге тыйым салуды көздейді. Бұл шектеу мессенджерлерге қолданылмайды. Сонымен қатар ұсынылып отырған өзгерістер арасында жала жабу мен ұсақ бұзақылыққа қатысты бірқатар норманы онлайн-платформаларға қолдану; уәкілетті органның нұсқамаларын орындамаған платформалардың иелері мен өкілдіктеріне айыппұл салу; мұндай нұсқамалар орындалмаған жағдайда онлайн-платформаға қолжетімділікті шектеу мүмкіндігі; бес мыңнан астам жазылушысы бар ашық қауымдастықтардың пайдаланушылары мен модераторларының тізілімін құру; тізілімге енгізу үшін сәйкестендіру деректерін ұсыну міндеті; уәкілетті органға БАҚ мониторингі мен интернет-ресурстарға қолжетімділікті шектеу қағидаларын бекіту өкілеттігін беру; мемлекеттік органдардың БАҚ-та жарияланатын жауаптарын міндетті түрде таңбалау қарастырылған.
2. Құқықтық қысым (сот талаптары, сотқа дейінгі наразылықтар, қамауға алу, ұстап әкету)
Қазақстан Мәдениет министрлігіне қарсы Құқықтық медиа-орталықтың талап арызын сот қанағаттандырмады — дау мемлекеттік емес БАҚ-қа берілетін мемлекеттік гранттардың жалпы көлемі туралы ақпарат ұсынудан бас тартуға қатысты болды. Министрлік «Қызмет бабында пайдалану үшін» санатына жатқызылатын ақпаратты айқындау қағидаларына сілтеме жасаған. Үкіметтің бюджет шығыстары туралы мәліметтер Конституция мен ақпаратқа қол жеткізу туралы заңға сәйкес азаматтарға қолжетімді болуы тиіс деген үкіметтік емес ұйымның уәждері ескерусіз қалды.
Журналист Азамат Омаров ұсталды — сот оны Қылмыстық кодекстің 174-бабы (алауыздықты қоздыру) бойынша екі айға қамауда ұстауға санкция берді. Қорғау тарапы журналистің тағылған айыпты мойындамайтынын мәлімдеді. Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева сатираның өзі құқық бұзушылық болып саналмайтынын, ал Омаровтың ісі алауыздықты қоздыру белгілеріне қатысты екенін айтты. Кейін процестік келісім негізінде үкім шығарылған соң Омаров сот залынан босатылды. Оған 3,5 жылға шартты түрде бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалып, бес жыл бойы материал жариялауға тыйым салынды. Журналистке қатысты қылмыстық іс ҚР Қылмыстық кодексінің 174-бабы бойынша қозғалған.
Алматыда Гүлнар Бажкеноваға қатысты сот процесі басталды — 1 шілдеде ORDA басылымының бұрынғы жетекшісі әрі директоры Гүлнар Бажкеноваға қатысты сот процесі басталды. Оған заңсыз кәсіпкерлікпен айналысу, сеніп тапсырылған мүлікті иемдену және жалған ақпарат тарату айыптары тағылды. Бажкенова өз кінәсін мойындамады. Жәбірленуші Мақсат Ғаниев одан 88 миллион теңгеден астам материалдық залалды өндіріп алу туралы азаматтық талап арыз берді.
KazTAG басшыларына Freedom Finance ісі бойынша бас бостандығын шектеу жазасы тағайындалды — 31 шілдеде Алматы қаласының Алмалы аудандық соты «КазТАГ» ақпарат агенттігінің басшыларына қатысты үкім шығарды. Әсет Матаев 3,5 жылға бас бостандығын шектеу жазасына және кәсіби әрі қоғамдық қызметпен айналысуға үш жылдық тыйымға кесілді. Әмір Қасеновке бір жыл үш айға бас бостандығын шектеу жазасы тағайындалып, бес жыл бойы журналистік қызметпен айналысуына тыйым салынды. Сот азаматтық талапты да қанағаттандырып, шамамен 200 миллион теңге залал өтемақысын өндіріп алуды ұйғарды.
Александра Алёховаға жазасын өтеу кейінге қалдырылып, үш жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды — 3 тамызда Алматы қаласының Алмалы аудандық соты журналист Александра Алёховаға қатысты үкімді жабық режимде шығарды. Сот оны ҚР Қылмыстық кодексінің 147-бабының 5-бөлігі бойынша кінәлі деп танып, жазаны орындауды бес жылға кейінге қалдыра отырып, үш жылға бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Сондай-ақ үш жыл бойы журналистік қызметпен айналысуына тыйым салды. Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева ведомствоның сот төрелігін жүзеге асыруға және сот процесіне араласуға құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Ол апелляциялық сатының шешімін күтуді ұсынды.
Динара Егеубаева жол-көлік оқиғасынан кейін қылмыстық тергеп-тексеру басталғанын хабарлады — 4 тамызда журналист өзінің көлігі мен велосипедші қатысқан жол-көлік оқиғасы бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру басталғанын мәлімдеді. Тергеу ҚР Қылмыстық кодексінің 345-бабының 1-бөлігі бойынша жүргізіліп жатыр. Егеубаеваға қорғау құқығы бар куә мәртебесі берілді.
Олеся Вертинская өзіне және отбасы мүшелеріне қауіп төнгенін мәлімдеді — 14 тамызда Атырау қаласының журналисті әрі қоғам белсендісі өзіне және отбасы мүшелеріне қауіп төнгені туралы видеоүндеу жариялады. Бұған дейін Вертинская журналистік және қоғамдық қызметіне байланысты қысым мен қудалауға ұшырағанын хабарлаған.
Аграрлық орталық қызметкерлері интернет жарияланымдарындағы мәліметтерге қатысты дауласты — Астана қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотында А. И. Бараев атындағы Астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы қызметкерлерінің Гүлнар Қабдинаға, «Attila» жеке кәсіпкерлігіне, Кирилл Павловқа және Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес бюросы қорына қарсы талап арызы қаралып жатыр. Сотқа жүгінуге интернетте жарияланған материалдар, соның ішінде «Қазақстан аграрлық ғылымының жарығын кім сөндіріп жатыр?» атты мақала себеп болған. Талапкерлер қаржылық тәртіптің болжамды бұзылуы, кадрларға қысым көрсету, есептілікке жалған мәлімет енгізуді талап ету, жалған электрондық шот-фактура жасау, мүлікпен жүргізілген операциялар және өз қызметіне қатысты басқа да жағдайлар туралы мәліметтерге дау айтады. Олар бұл мәліметтерді шындыққа сәйкес келмейді әрі ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне нұқсан келтіреді деп тануды, жарияланымдарды жоюды және теріске шығаруды жариялауды, сондай-ақ 2 миллион теңге моральдық зиян өтемақысын және сот шығындарын өндіріп алуды сұрайды.
Кассациялық сот Press.kz басылымына қатысты іс бойынша шешімдерді күшінде қалдырды — Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот Press.kz басылымына қатысты ар-намыс пен қадір-қасиетті қорғау туралы іс бойынша сот актілерін өзгеріссіз қалдырды. Іс кәмелетке толмаған қызды зорлап, өлтіргені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылған адамды жарияланымда «педофил» деп атауға байланысты болған. Талапкер бұл мәліметтерді шындыққа сәйкес келмейді әрі ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіреді деп тануды талап етіп, оның ішінде «педофилия» деген медициналық диагноздың жоқтығына сілтеме жасаған. Маманның қорытындысына сәйкес, даулы материалда «педофил» сөзі кәмелетке толмаған адамға қатысты сексуалдық қылмыс жасаған тұлғаны сипаттау үшін қолданылған.
3. Журналистердің кәсіби қызметіне кедергі келтіру (соққыға жығу, қоқан-лоқы көрсету, шабуыл жасау, түсірілімге тыйым салу, іс-шараларға жібермеу)
Лұқпан Ахмедьяровқа Ресейде іздеуде болуына байланысты жүргізуші куәлігін ауыстырудан бас тартылды — 27 тамызда журналист мамандандырылған ХҚКО-да жүргізуші куәлігін ауыстыра алмады. Бас тарту себебі ретінде Ахмедьяровтың Ресей ІІМ сұрауы бойынша мемлекетаралық іздеуде болуы көрсетілді. Кейін Ахмедьяров қайта өтініш беріп, жаңа куәліктің дайын екені туралы хабарлама алды.
Журналистер Әділетхан Молдаханның ісі бойынша сот отырысы кезінде жұмысына шектеу қойылғанын мәлімдеді — Алматы қаласының Алмалы аудандық сотындағы отырыс кезінде журналистер процестен кейін сыртынан жабылған есікке байланысты бөлмеден шыға алмағанын хабарлады. Сот өкілдері ешкімді ұстап қалмағанын және бұған есік тұтқасының істен шығуы себеп болғанын мәлімдеді.
«Власть» басылымының журналисі партия съезі кезінде жұмысына кедергі келтірілгенін хабарлады — 9 шілдеде «Власть» басылымының елордадағы бюросының бас редакторы журналистерден съезд кезінде залдан шығуды сұрағанын, ал іс-шара соңында есіктің алдына үстел қойылып, жабылып қалғанын мәлімдеді.
Журналист Жанна Байтелова ашық сот отырысына жіберілмеді — 14 шілдеде журналист Алматы қалалық сотында Татьяна Беловаға қатысты іс бойынша процесс ашық болғанына қарамастан, БАҚ өкілдерінің отырысқа кіргізілмегенін хабарлады.
«Азаттық» сайлау қарсаңында аккредитациядан өткен журналистерсіз қалу қаупі бар екенін мәлімдеді — 17 шілдеде «Азаттық» радиосының Қазақстандағы бюросының бас редакторы Торокул Дооров 11 қызметкердің аккредитация мерзімі аяқталғанын, ал Сыртқы істер министрлігі өтініштерді қарау мерзімін екі айға, яғни қыркүйектің ортасына дейін ұзартқанын хабарлады.
Эколог Олжас Дүйсеновтің ісі бойынша сот: журналист баспасөз жұмысына қойылған шектеулер туралы хабарлады — журналист Вадим Борейко операторды бастапқыда сот отырысына қатыстырмау көзделгенін, кейін түсірілімге шектеу қойылып, соның ішінде судья мен жәбірленушілерді түсіруге тыйым салынғанын хабарлады.
Белгісіз адамдар журналист Лұқпан Ахмедьяровтың көлігін бояумен бүлдірді — 24 шілдеде Астанада белгісіз адамдар журналистің көлігіне бояу шашқан. Ахмедьяров бақылау камералары бар екенін айтып, полицияға жүгінгеннен кейін арыз жазу үшін бөлімшеге өзі келуге ұсыныс жасалғанын мәлімдеді.
Орал қаласындағы жедел жәрдем станциясының бас дәрігері өзін видеоға түсіруге тыйым салып, «Уральская неделя» журналистеріне түсініктеме беруден бас тартты және полиция шақырды. Редакция Денсаулық сақтау басқармасына шағым жолдады. Кейін басқарма көпшілік алдында кешірім сұрап, дәрігерге қатысты шара қолдануға уәде берді.
«Хабар» журналисіне жарияланымды өшіру үшін 1 миллион теңге ұсынылған — журналист Ардақ Айбарұлы Алматы облысының денсаулық сақтау жүйесіндегі кадрлық тағайындау туралы жарияланымды өшіру үшін 1 миллион теңге ұсынғанын мәлімдеді. Журналист ұсыныстан бас тартқанын айтты. Денсаулық сақтау басқармасының басшысы бұл оқиғадан хабарсыз болғанын мәлімдеді.
Құрылтай холында журналистердің депутаттарға қол жеткізуіне шектеу қойылды — 28 тамызда Құрылтайдың алғашқы пленарлық отырысынан кейін журналистерге депутаттармен еркін сөйлесуге шектеу қойылып, сұрақтарды арнайы бөлінген баспасөз орталығында қою ұсынылды. Құқық қорғау және журналистік ұйымдар жаңа шектеулер жарияланған аккредиттеу қағидаларында көрсетілмегенін мәлімдеді.
Павлодарда белгісіз адамдар Hronika.kz тілшісінің көлігінің дөңгелектерін тіліп кеткен — Павлодарда белгісіз адамдар Hronika.kz тілшісі Ольга Вороньконың көлігін бүлдірді. Көлікке жасыл түсті сұйықтық та төгілген. Басылым оқиғаны журналистің кәсіби қызметімен және жарияланымдарымен байланыстырды, алайда көлікті кім бүлдіргені туралы нақты тұжырым жасаған жоқ.
Журналист Айжан Әуелбекова полиция қызметкерлерінің өзіне және жақындарына қатысты әрекеттері туралы хабарлады — журналисті жалған ақпарат пен құқыққа қайшы контент таратқаны үшін полицияға шақырған. Алайда әкімшілік құқық бұзушылық құрамы болмағандықтан, іс тоқтатылды.
4. Цифрлық ортадағы шектеулер мен қауіп-қатерлер (бұғаттау, контентті жою, аккаунттарды бұзу, DDoS-шабуылдар)
Вадим Борейко өз атынан фишингтік хабарламалар тарағаны туралы ескертті — «Гиперборей» YouTube-арнасының авторы пайдаланушылардың деректерін бұзу үшін қолданылуы мүмкін сайтқа сілтеме берілген хабарламалар тарағанын мәлімдеді. Борейко сілтемеге өтпеуге шақырды.
«Азаттық» Қазақстаннан сайттарға кіру кезінде қиындықтар туындағанын хабарлады — «Азаттық» радиосының қазақ қызметінің жетекшісі Торокул Дооров «Азаттық радиосы» және Radio Azattyq сайттарына кіруде қиындықтар әлі де жалғасып жатқанын мәлімдеді. Оның айтуынша, мәселе 18 мамырда басталған. Ал Қазақстан үкіметі қолжетімділікті шектеуге қатысы жоқ екенін мәлімдеді.
Otkir Kurek аккаунты жойылып, журналистердің парақшалары бұғатталды — Назымгүл Күміспаева Otkir Kurek аккаунтының жойылғанын және өзінің Facebook парақшасы бұғатталғанын хабарлады.
Қанат Ысқақов «Құқықтық медиа-орталық» қызметкерлерінің аккаунттары бұғатталуына қатысты пікір білдірді — 21 тамызда Мәдениет және ақпарат вице-министрінің бірінші орынбасары ведомствоның қор қызметкерлерінің аккаунттарын бұғаттауға қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Бұған дейін «Құқықтық медиа-орталық» мұндай шектеулерді Мәдениет және ақпарат министрлігімен сот даулары туралы жарияланымдарға түскен шағымдармен байланыстырған болатын.
Лұқпан Ахмедьяров WhatsApp пен Instagram аккаунттарының бұғатталғанын хабарлады — журналист WhatsApp пен Instagram аккаунттарының бұғатталғанын, сондай-ақ Facebook-ке кіруде қиындықтар болғанын мәлімдеді. Бұған қоса, 3 шілдеде ол Астана қаласындағы ХҚКО-да жаңа паспорт ала алмағанын хабарлап, мұны Ресей тарапының сұрауы бойынша іздеуде болуы мүмкіндігімен байланыстырды.
KazTAG қызметкерлерінің WhatsApp аккаунттары бұзылды — агенттік қызметкерлері Алёна Субботина, Дильназ Абдулбакиева және Лилия Галеева WhatsApp аккаунттарының бұзылғанын хабарлады. Редакция қызметкерлердің аккаунттарға қолжетімділікті қалпына келтіріп жатқанын мәлімдеді.
«Уральская неделя» редакциясының Instagram аккаунттары бұғатталғанын хабарлады — 8 шілдеде бас редактор Тамара Еслямова президенттік мерзімді нөлдеуге қатысты материал жарияланғаннан кейін және пайдаланушының шағымынан соң екі аккаунттың бұғатталғанын мәлімдеді.
Ирина Петрушова телефон қоңыраулары арқылы жаппай спам-шабуыл жасалғанын хабарлады — Respublika.kz бас редакторы төрт күн бойы жаппай қоңыраулар түскенін мәлімдеді. Оның айтуынша, қоңыраулар саны мыңдап есептелген.
«Наша Газета» Instagram аккаунтына шабуыл жасалып, ақша талап етілгенін мәлімдеді — 8 шілдеде редакция авторлық құқықтың бұзылғаны туралы жаппай шағымдар түскенін, жарияланымдардың жойылғанын және шабуылдарды тоқтатып, аккаунт жұмысын қалпына келтіру үшін ақша талап етілгенін хабарлады.
«Республика» YouTube-тен тағы да видеолардың жойылғанын хабарлады — 12 шілдеде редакция тағы екі бейнематериалдың жойылғанын мәлімдеді. Жойылған видеолардың жалпы саны бесеуге жетіп, арна үш ескерту алған.
Elmedia басылымның Facebook-тегі ресми парақшасы жойылғанын хабарлады — 15 шілдеде редакция Гүлжан Ерғалиеваның аккаунты жойылғаннан кейін Elmedia-ның ресми парақшасы да жойылғанын мәлімдеді. Редакцияның болжамынша, бұғаттау қаскөйлер жасаған жалған парақшадан авторлық құқықтың бұзылғаны туралы шағым жіберілгеннен кейін болған.
Meta Лұқпан Ахмедьяровтың, Рауль Упоровтың және адвокат Төлеген Шайықовтың аккаунттарын бұғаттады — 28 шілдеде Лұқпан Ахмедьяров Facebook аккаунтының бұғатталғанын хабарлады. Оның айтуынша, шектеулер журналист Рауль Упоров пен адвокат Төлеген Шайықовқа да қатысты болған.
Telegram желісінде Вадим Борейко атынан жалған хабарламалар тарады — 28 шілдеде Ирина Петрушова Вадим Борейконың аккаунты бұзылғаны туралы жалған хабарламалар қолдан жасалған Telegram аккаунттарынан таратылғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, журналистің аккаунты бұзылмаған.
Orda.kz фишингтік хабарламалар мен редакция аккаунттарының бұғатталғаны туралы хабарлады — 1 тамызда редакция сілтемелер мен тіркемелер қосылған күмәнді хаттар мен хабарламалар түскенін, сондай-ақ қызметкерлердің телефон нөмірлері мен WhatsApp аккаунттарына қол жеткізу әрекеттері болғанын мәлімдеді. Бұған дейін, 31 шілдеде, Orda.kz-тің TikTok аккаунты бұғатталған, ал 1 тамызда авторлық құқықтың бұзылғаны туралы шағымнан кейін Facebook редакцияның парақшасын уақытша бұғаттаған.
Instagram журналист Данияр Наурыздың аккаунтын бұғаттады — 20 тамызда журналист тарихи фотосуретке қатысты авторлық құқықтың бұзылғаны туралы шағым түскеннен кейін аккаунты бұғатталғанын хабарлады. Наурыз шағымға қарсылық білдіргенімен, Meta оның уәжін қанағаттандырмады.
«Құқықтық медиа-орталық» Instagram парақшасына боттар жаппай шабуыл жасағанын хабарлады — 25 тамызда ұйым сайлауға қатысты бес жарияланымның астына бірдей мазмұндағы 1000-нан астам пікір жазылғанын мәлімдеді. Хабарламаларда күмәнді сілтемелер мен Вадим Борейко туралы ақпарат таратылған. Шабуылға байланысты ұйым пікір қалдыру мүмкіндігін уақытша өшірді.
12 қыркүйекте Total.kz ақпараттық ресурсының сайты Қазақстандағы бірқатар интернет-провайдерлердің пайдаланушылары үшін қолжетімсіз болды. Кіруде қиындықтар Көк-Жайлау шатқалында Almaty SuperSki тау шаңғысы курортын салу жобасы туралы материал жарияланғаннан кейін туындаған.
Caravan.kz басылымның ақпараттық жүйелеріне кибершабуыл жасалғанын хабарлады — шабуыл сайт серверіне және корпоративтік желінің бірқатар элементіне бағытталған. Соның салдарынан сайттың жұмысы уақытша тоқтатылды. Оқиға анықталғаннан кейін техникалық мамандар шабуылды оқшаулау, жүйелерге аудит жүргізу және ресурстың жұмысын қалпына келтіру шараларын қолға алды. Редакцияның мәліметінше, өзін Black Field тобының өкілдері ретінде таныстырған адамдар қаржылай өтем талап етіп, көшірілген немесе қолдан жасалған корпоративтік және жеке деректерді жариялаймыз деп қорқытқан.
Exclusive.kz басылымы өз сайтының көшірме нұсқалары пайда болып, DDoS-шабуылдар жасалғанын хабарлады — 2026 жылғы 23 қыркүйекте редакция «Ақ жол» партиясының бұрынғы төрағасы Азат Перуашев туралы жалған материал жарияланған басылымның кемінде үш клон-сайты анықталғанын мәлімдеді. Басылымның мәліметінше, клон-сайттар пайда болар алдында, 15 қыркүйектен бастап Exclusive.kz сайтына DDoS-шабуылдар жасалған. Екі клон-домен 16 қыркүйекте, тағы бірі 21 қыркүйекте тіркелген. Үшеуінде де бір тіркеуші мен Cloudflare компаниясының бірдей DNS-серверлері қолданылған. Редакция ашық тіркеу деректері арқылы сайттардың иелерін анықтай алмаған.
5. Ақпаратқа қол жеткізу және цензура (ақпарат беруден бас тарту, жауапсыз қалдыру, толық емес жауаптар беру, сұрақтарға жауап беруден жалтару).
«Әділет» партиясының съезінде журналистер басшылықтан түсініктеме ала алмады — партияның үшінші съезінде болашақ Құрылтай депутаттығына 186 кандидаттың есімі жарияланды. Журналистер партия төрағасы Айбек Дәдебайға сұрақ қойғысы келгенімен, ол баспасөз конференциясына шықпады. Ал партияның басқа өкілдері кандидаттарға қатысты сұрақтарға жауап бере алмады.
Асхат Ниязов «Әділет» партиясының съезінде журналистердің жұмысына кедергі келтірілгенін хабарлады — 11 шілдеде журналист партия басшылығының залға кіріп-шығу үшін БАҚ өкілдеріне қолжетімсіз бөлек есікті пайдаланғанын мәлімдеді. Ниязовтың айтуынша, журналистер съезд басталғанға дейін де, аяқталғаннан кейін де партия басшылығынан түсініктеме ала алмаған.
Exclusive.kz Қарағандыдағы нысан иесінің ауысуына қатысты ақпараттың құпияланғанын хабарлады — 13 шілдеде басылым «Сарыарқа» ӘКК нысанның басқаға берілуі және оны одан әрі пайдалану туралы ақпаратты ашудан бас тартқанын мәлімдеді. Компания тиісті мәліметтер мен құжаттарды «Қызметтік пайдалану үшін» деген белгімен қолжетімділігі шектеулі ақпарат санатына жатқызған.
Журналист Асхат Ниязовқа Алматы әкімімен уәде етілген сұхбат берілмеді — 5 тамызда журналист Алматы әкімі Дархан Сатыбалдымен кездесудің бірнеше рет кейінге қалдырылғанын хабарлады. Ниязовтың айтуынша, бірнеше ай бойы өтініш білдіріп, әкімдікке барғанына қарамастан, сұхбаттың орнына оған Абай шығармаларының жинағы табысталған. Жарияланым шыққан кезде әкімдіктен ресми түсініктеме берілмеген.
Премьер-министрдің орынбасары — Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин брифингтен мерзімінен бұрын кетті — 23 қыркүйекте Құрылтайда Премьер-министрдің орынбасары — Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин мен депутаттар Қайрат Айтуғанов және Гүлназ Атамқұлованың қатысуымен өткен БАҚ өкілдеріне арналған брифинг мерзімінен бұрын аяқталды. Брифинг басталғаннан кейін 40 минут өткенде баспасөз қызметі депутаттарға мәжіліс залына оралу қажеттігін хабарлады. Тағы бес минуттан соң Серік Жұманғарин де брифингтен кетті. Ulysmedia.kz мәліметінше, қатысқан журналистердің жартысына жуығы сұрақтарын қойып үлгермеген.
Құрылтайдағы брифингте журналистің қаза тапқан әскери қызметшілердің отбасыларына төленетін қаражат туралы сұрақтарына жауап берілмеді — Құрылтай отырысының қорытындысына арналған баспасөз конференциясында модератор журналистің сұрақтары іс-шара тақырыбына қатысы жоқ екенін екі рет айтты.
Алғашқы сұрақ Маңғыстау облысында оқу-жаттығу кезінде қаза тапқан әскери қызметшілердің отбасыларына депутаттар жинаған 146 миллион теңгеге қатысты болды. Қаражаттың қашан берілетіні туралы сұраққа нақты жауап айтылмады. Журналист мерзімін нақтылауға тырысқанда, модератор оның сөзін бөлді.
Егер сіз журналистердің құқықтары бұзылған фактілер туралы хабарлағыңыз келсе немесе сұрақтарыңыз болса, бізбен mediastana@gmail.com электрондық поштасы арқылы байланысыңыз.
Сурет ЖИ көмегімен жасалған.