ЖУРНАЛИСТ КЕЗ КЕЛГЕН САЙЛАУ УЧАСКЕСІНДЕ БОЛА АЛАДЫ

Дауысты беру күні, сайлау учаскесі ашылған сәттен бастап нәтижелер анықталғанға дейін учаскеде бір уақытта келесі тұлғалар бола алады:

• әр БАҚ-тан бір ғана өкіл
• әр телеарнадан редакция тапсырмасы мен қызметтік куәлігі болған жағдайда үштен аспайтын өкілдер

ӨЗІҢМЕН БІРГЕ НЕ БОЛУ КЕРЕК

Журналистің БАҚ өкілі мәртебесін растау үшін өзімен бірге редакциялық куәлік немесе оның өкілеттілігін растайтын басқа құжат болуы керек (мысалы, редактордың мөрі мен қолымен расталған редакция тапсырмасының түпнұсқасы).

СҰХБАТТАР ЖӘНЕ ПІКІРЛЕР
Қазақстан Республикасының «Масс-медиа туралы» заңы бойынша журналист сайлауды ұйымдастыру кезеңінде кез келген ақпарат алу үшін сайлау комиссиясына жүгінуге және сайлау науқанының барысы туралы ақпарат алуға құқылы. Сайлау комиссияларының қызметі коллегиалдық, ашықтық және жариялылық қағидаларына негізделеді.

ФОТО ЖӘНЕ ВИДЕОҒА ТҮСІРУ

Түсіруге рұқсат етіледі:

• Жалпы дауыс беру процесін (құпияны бұзбай),
• Комиссияның жұмысын,
• Дауыс санауды,
• Бақылаушылар мен комиссия мүшелерінің пікірлерін,
• Сайлаушыларды, бақылаушыларды, комиссия мүшелерін.

Түсіруге тыйым салынады:

• — Толтырылған сайлаушы бюллетенін,
• — Таңдау көрініп қалатындай дауыс беру сәтін түсіру,
• — Сайлаушылардың жеке деректерін (тізімдер, ЖСН және т.б.).

РЕФЕРЕНДУМ КҮНІ САУАЛНАМА ЖҮРГІЗУ

Референдум күні дауыс беру өтетін ғимаратта немесе дауыс беру пунктінде қоғамдық пікірге сауалнама жүргізуге, сондай-ақ сауалнама нәтижелерін жариялауға тыйым салынады. Учаскеден тыс жерде сауалнамаларды Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясында аккредиттелген компаниялар жүргізеді. Сауалнама нәтижелерін жариялау тек сауалнаманы жүргізген заңды тұлға, сауалнаманы тапсырыс берген және оны қаржыландырған тұлғалар, сауалнама жүргізілген уақыт, ақпарат жинау әдісі және т.б. туралы мәліметтер көрсетілген жағдайда ғана мүмкін.

Бұл нормалар референдумға байланысты қоғамдық пікірге сауалнама жүргізуді реттейді және ақпаратты алу мен тарату нысаны болып табылатын жеке журналистік сұхбаттарға қатысты емес.

Сұхбатты экзит-полға айналдырып жіберуі мүмкін жағдайлар.

Мысалы: учаскеден шыққан барлық сайлаушыларға бірдей «Сіз не үшін дауыс бердіңіз?» деген сұрақ қойып, жүйелі түрде сауалнама жүргізу және алдын ала нәтижелер форматында оны «Біздің деректеріміз бойынша, … осынша» деген сияқты тұжырымдармен жариялау.

ЖУРНАЛИСТІ САЙЛАУ УЧАСКЕСІНЕН ШЫҒАРЫП ЖІБЕРУІ МҮМКІН
егер ол:

• процеске араласса;
• дауыс беру құпиясын бұзса;
• комиссияның заңды талаптарын елемесе;
• үгіт жүргізсе;
• қоғамдық тәртіпті бұзса.

Бірақ есте сақтаңыз: шығару шешімі негізделген болуы керек, «өз қалауы бойынша» емес. Егер сізден учаскеден кетуді талап етсе — үш сұрақ қойыңыз:

• Қандай негізде (заңның қай нормасы)?
• Шешімді нақты кім қабылдайды (аты-жөні, лауазымы)?
• Сіздің қай әрекетіңіз заңды бұзды?

Маңызды:

• шешімді жазбаша түрде рәсімдеуді сұраңыз (немесе комиссия хаттамасына енгізуді талап етіңіз), бұзушылықты тіркеңіз (аудио/бейнежазбаны қосыңыз);
• шешім қабылдаған адамның аты-жөнін және лауазымын жазып алыңыз;
• уақытты және куәгерлерді тіркеңіз;
• мүмкін болса — шешімнің көшірмесін алыңыз немесе журналдағы жазбаның суретін түсіріңіз.

ҚАЙДА ШАҒЫМДАНУҒА БОЛАДЫ?

Дауыс беру күні:

• аумақтық комиссияға жүгінуге,
• жоғары тұрған комиссияға шағым беруге,
• кейін сотқа жүгіну үшін бұзушылықты тіркеуге,
• (өрескел бұзушылық болған жағдайда) кезекші прокурорға жүгінуге болады.

ПРАКТИКАЛЫҚ КЕҢЕСТЕР

• «баспасөз» («пресса») деген жазуы бар арнайы жилет киген жөн,
• алдын ала дайындалып, өзіңізбен бірге редакциялық тапсырманың түпнұсқасын алып жүру,
• түсірілім орнын комиссиямен келісу (міндетті емес, бірақ процесті жеңілдетеді),
• әр жарияланымды үгіт белгілерінің бар-жоғына тексеру,
• барлық ықтимал заңсыз шектеулерді тіркеу.

ҚАЙДА ЖҮГІНУГЕ БОЛАДЫ

• Егер сіздің құқықтарыңыз бұзылса немесе құқықтық мәселелер бойынша кеңес қажет болса, БАҚ өкілдеріне арналған Құқықтық медиа-орталықтың заң қызметі — Media Qoldau-ға жүгініңіз.
• mediastana@gmail.com, +7 7172 424 432